Hans Halkema studeerde elektrotechniek aan de toenmalige Technische Hogeschool in Delft. Dertig jaar lang werkte hij bij Brown Boveri Nederland, thans abb, in de energietechniek, -opwekking en -distributie. Als directielid was hij er verantwoordelijk voor verkoop, ontwerp, fabricage en montage.
Het boek is in die ene zin op de allereerste bladzijde samen te vatten, namelijk dat door het achterhouden van wezenlijke gegevens de bedoeling van de bevorderaars duidelijk wordt: men wil het publiek misleiden.

Hoe doelmatig is een windmolen?

Halkema: Een windmolen is tegenwoordig vaak een zeer ingenieuze machine, maar hij moet zijn energie halen uit een energie-arm en vluchtig medium, 1,22 kg/m3, dat zich bij windkracht 7 met slechts 54 km/uur voortbeweegt. Tot overmaat van ramp is zijn vermogen evenredig met de derde macht van de windsnelheid, wat wil zeggen dat die bij halve snelheid daalt tot 1/2 x 1/2 x 1/2 ofwel 12 procent en bij een-derde tot minder dan 4 procent, waardoor een groot aantal dagen per jaar helemaal geen stroom opgewekt zal worden. Bij de aanschaf moet echter voor zijn maximale vermogen betaald worden. Een ander zwak punt van windenergie is, dat er alleen bij windkrachten tussen 4 en 7 à 8 Beaufort stroom opgewekt zal worden. Boven deze windsterkte gaat een molen buiten bedrijf.
Een forse windmolen zal derhalve niet méér vermogen opleveren dan de motor van een middenklasse-auto of, niet zelden, een redelijk grote motorfiets kan opbrengen. Ik denk dat de voorstanders ook dit nooit zullen vertellen. De officiële cijfers staan in mijn boek: het effectieve vermogen, dus de productiefactor maal het geïnstalleerde vermogen, van 36 windparken met 442 turbines in het jaar 1997 bedroeg slechts 28040 kilowattjaar ofwel 16 procent. De productiefactor geeft in procenten van het maximale vermogen het gemiddelde vermogen aan waarmee geproduceerd wordt. Hij varieert in Nederland, afhankelijk van de standplaats, tussen de 20 en 25 procent met een enkele uitschieter naar 28.
Onze windmolens zijn dus maar voor één-vijfde deel van hun Vermogen effectief werkzaam en vaak voor nog minder. In 2010 moeten 80 windmolens in het Rijmondgebied 120 megawatt leveren. Dat klinkt indrukwekkend, maar effectief zal dat slechts 24 MW zijn. Voor dit project schermt men echter, zie nrc Handelsblad van 15 januari jl, met groene stroom voor bijna 100.000 huishoudens. Jammer alleen, dat zo’n «huishouden» geen enkele technische waarde aangeeft, waardoor dat nooit de controleren zal zijn.
Bovendien heeft een gemeenschap nog ook bedrijven, instellingen, tankstations, polder- en rioolbemaling.
Ook minister Jorritsma is sterk in het door elkaar haspelen van maximale en effectieve vermogens. Zij schreef mij eens dat die gelijkstelling ingeburgerd en handzaam is en daarmee bedondert ze ons dus. Een laatste aspect is het onderhoud. In het MER-rapport van het project Delfzijl-Zuidoost spreekt men van twee tot twaalf revisiebeurten per jaar per windmolen. Wanneer wekken die dingen dan stroom op?

Hoeveel energie kan men in Nederland met een flinke windmolen opwekken?

Halkema: Nog geen tienduizendste deel van wat één redelijk grote machine in een elektrische centrale kan presteren. De betrekkelijk kleine kerncentrale van Borsele kan, zonder enige CO2-uitstoot, evenveel energie produceren als 7250 grote windmolens van 600 kW. Sluiting zou dus buitengewoon onverstandig zijn. Logischerwijze zou men dan ook de invoer van atoomstroom uit België en Frankrijk moeten stoppen èn politieke druk op die landen uitoefenen om hun kerncentrales te sluiten. Nederland handelt hier zeer hypocriet. Verder was de toename van het verbruik in 1997 ten opzichte van 1996 301 MW-jaar; dat vergt de extra inzet van een redelijk grote turbine óf 2500 windmolens – dat zijn er zeven per dag ! – met een ruimtebeslag van circa 6000 hectare, jaar in jaar uit. Lijkt u dat reëel? Zijn we nu écht stapelgek geworden?’

Waar komt het idee dan vandaan?

Halkema: Als gevolg van het klimaatverdrag van Kyoto van 1997 moet het aandeel van duurzame energie in ons land groeien naar 5 procent in 2010 en 10 procent van het totaal in 2020, maar volgens het ECN is dat bij het huidige beleid volgens het «best guess-scenario» 3,7 respectievelijk 5,4 procent.
Van het totale Nederlandse energieverbruik wordt overigens maar iets meer dan 10 procent gebruikt voor de opwekking van elektriciteit. Het totale gebruik was in 1997 circa 9. 132 MW-jaar, waarvan het opwekkingsrendement ongeveer 44 procent was. Zelfs duizend behoorlijke windmolens van 600 kW per stuk produceren met een gemiddelde productiefactor van 0,20 met elkaar slechts 120 MW per jaar ofwel 1,3 procent van ons jaarlijkse gebruik aan elektriciteit.

Minder dan één-duizendste deel van het totale energiegebruik van Nederland. Nu bedraagt de uitstoot uit natuurlijke CO2-bronnen 95 tot 97 procent van het totaal en die door de mens dus 3 tot 5. Het is ondenkbaar dat Nederland door de plaatsing van windmolens daarop enige invloed kan uitoefenen. Het is bovendien de vraag, of de toenemende uitstoot van CO2 oorzaak of gevolg is van temperatuurstijgingen; die kan ook veroorzaakt worden door de al jaren durende verhoogde activiteit van de zon. Al die miljoenen kunnen beter besteed worden aan doelmatiger vormen van «duurzame energie». Ik wijdde daaraan een hoofdstuk.

Hoe haalbaar zijn Noordzeemolens?

Halkema: Die zullen een wat hogere productiefactor hebben dan landmolens, maar ze zullen ook nog veel duurder worden. Hoe die dingen regelmatig onderhouden moeten worden is mij een raadsel. Daarbij slaan de Von Münchhausen-verhalen van prof. Saris van het ECN in het Technisch Weekblad alles: een «stroomakker» met 81.000 molens waarvan er om de 46 seconden één moet worden nagezien, die onmogelijk onderling elektrisch kunnen worden verbonden en wier immens maximaal vermogen met geen mogelijkheid aan het Europese net kan worden aangesloten. Met dergelijke onzin worden hordes mensen om de tuin geleid. Op een brief aan ECN om technische uitleg kreeg ik taal noch teken. Verbaast mij niets.’

68 REACTIES

  1. Het vogel argument wordt hierboven weer eens ten tonele gevoerd.
    Het is ondertussen in tientallen internationale studies bewezen dat de invloed van windturbines op vogels te verwaarlozen is ten op zichte van andere menselijke activiteiten.
    Wil je echt wat voor vogels doen: 1) neem het openbaar vervoer of de fiest ipv de auto, plak roofvogel silthouet stickers op spiegelende kantoorflats 3) hang een belletje om de nek van je kat.

  2. Aan Hans,

    Wat een kolder om windkracht tien en twaalf te noemen als argument of windmolens voldoen. Je moet gewoon kijken naar de gemiddelde windsnelheden en dan blijkt, of het nou hebben over MW of KW molens, dat deze niet in staat zijn om onze jaarlijkse stijging in energiebehoefte te dekken. Laat staan onze jaarlijks benodigd (benodigd) gebruik. Steek het geld aub in andere vormen van duurzame energie

  3. Heb jij het ei van columbus dan al uitgevonden? Zo ja, vertel het ons en laat deze uitspraken voor je want wees blij dat er tenminste iets gedaan wordt om de uitstoot van co2 te verminderen. tegenwoordig wordt al 2.2% van het Nederlandse stroomverbuik opgewekt uit molens!!!

  4. waarom zou je de uitstoot van co2 willen verminderen?

    lijkt me niet echt slim, aangezien dat geen enkel doel dient maar wel enorme investeringen eist.

    geloven dat dat wel ergens goed voor is is net zo nutteloos als 5 keer per dag met je reet omhoog naar het westen de grond van dichtbij bekijken.

    met de nadruk op het woord geloof.

  5. Aan alle windhandel sukkels het volgende;

    Neem eens de moeite om te kijken op http://www.nederland-mobiel.nl/windhandel.htm

    Wind(molen)energie blijft handel in gebakken lucht.

    En daar heeft geen enkele boerenlul iets aan, behalve het opstrijken van tonnen subsidie.

    Ga maar lekker met je reet naar het westen de grond van dichtbij bekijken, en vraag jezelf af wat er moet gebeuren als de “wind” niet waait.

  6. Aan Peter,

    Ga nou eerst eens uitzoeken wat ons jaarlijkse stijging in energie behoefte is. Als je daar mij een antwoord op kan geven, dan praten we verder.En reken dan ook gelijk uit hoeveel molens we jaarlijks er bij moeten plaatsen. En nee, natuurlijk heb ik niet het ei van Columbus uitgevonden. Maar geld steken in molens die niet zijn te regelen naar energie behoefte en daarnaast minimaal bijdragen is simpel belachelijk. Ik heb veel verwachtingen van kernfusie, let op!. fusie niet splijting! CO2 uitstoot 0%!!!!! dat is minder uitstoot dan de CO2 uitstoot die nodig is om zo’n molen te produceren!.

  7. ik zou willen zeggen tegen alle sceptici van windenergie op dit forum dat op echt op is. Fossiele brandstoffen zijn eindig. Er worden niet meer grote en makkelijk winbare velden gevonden. Met de huidige stijging van het verbruik zijn we nog sneller aan het eind, denk aan landen als China en India. Het enige milieuvriendelijk alternatief van windenergie is kernenergie maar je krijgt daar zulks raar rommel van waar je nog jaren op moet passen. Wat meneer Halkema allemaal beweert is gebaseerd op oude cijfers en veronderstellingen. Als er een alternatief is mag iedereen het zeggen, biodiesel ofzo, maar dat gaat ook niet hard hoor! Als je biogas vergelijkt met wind komt wind veel beter uit.
    En dat wind geen kracht heeft is nog maar te betwijfelen. Probeer maar eens met een plaat piemschuim van 2 bij 1,5 te lopen als het een beetje waait, dat lukt niet best hoor.
    Nog even over puntje kernfusie, dat lukt echt nog niet en ze zijn er al meer dan 10 jaar mee bezig.

  8. aan Jan,

    Inderdaad is het erg lastig om een plaat hout tegen de wind in te houden maar dan moet het toch alweer bovengemiddeld waaien. Afgezien daarvan gelden voor energie opwekking d.m.v. wind nog steeds de natuurkundige wetten. Als de windsnelheid met één m/s afneemt dan zal de opwekking van de molen met een derde macht dalen. Helaas kunnen we daar niets aan doen, het is de natuur. Dit laatste is niet verzonnen door Halkema!. Wind blijft een energie arm medium. Daarnaast kunnen we de energie die opgewekt wordt uit molens niet opslaan men moet het dus direct door het net gooien maar daar moet op dat moment wel behoefte voor zijn. Ook andersom natuurlijk en dat is natuurlijk een veel groter probleem stel dat het niet waait. Ik ben niet tegen duurzame energie, graag zelfs maar het moet geen weggegooid geld zijn!.

  9. Aan Peter,

    Op dezelfde site waar jij het percentage afhaald Peter staat ook waar dat getal van huishoudens op gebaseerd is namelijk 2.454.300.000 KWh met de notatie * op basis van 100% windjaar!. Uitgaande van dat getal komt dat dus neer op 280171 Kw (delen door 8760 uren in een jaar) op jaarbasis bij 100% wind (wat dus niet bestaat). Als we nou eens kijken wat 280171 Kw is, DAT is geen 2,2% van ons jaarlijksgebruik. Daarnaast gebruik je een huishouden als maat om energie verbruik te meten. Leg mij even uit wat 1 huishouden in Kw ‘s is!. Een huishouden is geen eenheid. Daarom denk nou gewoon eens na en pak een rekenmachine en ga eens rekenen hoeveel procent van ons jaarlijksverbruik die 280171 Kw is (dat is nog niet eens de jaarlijkse energie behoefte STIJGING). Ik vind het best dat je pro windmolen bent maar gebruik geen cijfers want die tonen jullie (lees:pro windmolens) onnozelheid aan.

  10. Peter,

    Dank voor je url, doch hiermee bevestig je mijn stelling dat wind molen energie handel is in gebakken lucht.

    Martijn heeft volkomen gelijk, je bent (waarschijnlijk) vergeten de voetnoten te lezen in dit artikel.

  11. Goed,

    ik begrijp zelf nu de reacties van zowel de voor als de tegenstanders. Zelf ben ik nog wel een voorstander maar ik zou aan de tegenstanders willen vragen wat voor alternatief ze hebben? Kijk, want als je dat weet, dan kunnen we door discussieren.

    peter

  12. Toch nog wat gesurfd,

    De elektriciteitsproductie van windenergie wordt veelal uitgedrukt als het deel van het huishoudelijk verbruik dat gedekt wordt. Het huidige windvermogen van 1.076 MW produceert jaarlijks 2.431.500.000 kWh. Dat is de productie welke op basis van de producties van alle windprojecten in Nederland (praktijkproducties, schattingen, vooraf berekende producties) door WSH actueel wordt berekend. Omdat het windaanbod jaarlijks sterk uiteen kan lopen wordt de productie met behulp van de Windex omgerekend naar een jaar met gemiddeld windaanbod. Het is dus de productie van alle huidige turbines in een volledig jaar met gemiddeld windaanbod.

    Het gemiddelde huishoudelijk verbruik lag in 2003 (voorlopig cijfer EnergieNed) op 3.445 kWh per jaar. Windstroom is dus goed voor het elektriciteitsverbruik van 706.000 huishoudens. Het gemiddeld aantal Nederlanders per huishouden is momenteel 2,28 (EnergieNed) zodat 1.623.400 Nederlanders van windstroom worden voorzien. Dat is nagenoeg exact 10 % van het huidige aantal Nederlanders (16.296.000 volgens de actuele bevolkingsteller van het CBS).

    Het huishoudelijk verbruik maakt ruim 30% uit van het totale landelijk verbruik. In 2003 werd in Nederland ca. 110 miljard kWh gebruikt. Windstroom levert daarvan dus nu ca. 2,2%.

  13. (sic) Met ezels zoals PIPO gaat het land naar de klote.

    Je bent het uitroepteken vergeten in deze intelligente reactie.

  14. waterstof is de ultime energiebron.
    neem kernfusie: stop er schoon deuterium (iso van waterstof) beetje energie bij, en je krijg helium + een heleboel energie.
    probleem opgelost, tenminste in theorie
    de wetenschappers hebben het nog niet zo mooi, maar dat is een kwestie van tijd.

  15. Wat ik mis in al die verhaaltjes in jullie forum is dat het probleem van een tekort aan energie zo niet opgelost wordt. Men houdt zich alleen bezig met het afkraken van alle aangedragen oplossingen. Ondertussen gaan we zoetjes aan naar een tijd dat onze energievoorziening een groot probleem gaat worden. Wie dat ontkent doet zijn kinds kinderen te kort. Waarom heeft niemand het over de grootte van de wereldbevolking? Bij een veel kleinere wereldbevolking zou de zon middels wind, houtgroei etc voldoende voor de behoefte kunnen leveren. Schijnt nog steed een taboe te zijn om over geboortebeperking te spreken!
    Groet,
    hajo

  16. Het is misschien omdat ikzelf een technische achtergrond heb dat ik altijd geïnteresseerd ben ik een kosten-baten analyse. Met andere woorden wat kost een dergelijke investering en wat levert het op. Om zo samen met andere voor- en nadelen een rationele beslissing te kunnen maken naar het nut van windmolens.

    Wanneer ik discussie voer met mensen die PRO windmolens zijn, merk ik vaak dat ze argumenten op tafel gooien die te maken met onderbuik gevoelens. Ze zijn overtuigd van het nut door emotionele argumenten. Deze zijn namelijk veel tastbaarder dan cijfermatige onderbouwingen. En hier ligt het probleem van heel de discussie.

    Momenteel is de technologie er niet om op grote schaal echte groene energie op te wekken, en dan wel tegen marktprijs. We geven bakken met geld uit aan windmolens die niet echt iets opleveren. En dat is de essentie van het verhaal van heer Halkema waar ik dus volledig in mee ga.

    En dan heb ik het nog niet gehad over de technische aspecten waarom windmolens geen optie is. Maar als er jaren voor nodig is om mensen te overtuigen dat groene stroom hetzelfde is als grijze stroom en daar dus je elektrische apparatuur niet van kapot gaat, dan zakt bij mij de moed al in mijn schoenen. Succes allen, de toekomst zal alles wel uitwijzen.

    Aangezien mensen strooien met links, hier is er nog één:
    http://www.stichtingklimaat.nl/index.htm

  17. In de gemeente Ooststellingwerf(ZO-Friesland) heeft de bevolking via een enquete de politieke voorstanders van windturbines in hun gemeente een gigantische draai om de oren gegeven.
    Een meerderheid van de gemeenteraad in de gemeente heeft de burgers wijs proberen te maken dat het bouwen van 8 enorme machines van totaal 120 mtr hoog, in een prachtig mooi, open landschap, goed is tegen het broeikaseffect.

    Geweldig was ook de uitspraak van Burgemeester en Wethouders, dat de bevolking financieel mee zou kunnen profiteren. Niet dat er meer mensen dan de meerderheid van de gemeenteraad dit geloofden, maar het klonk zo mooi.

    Een enorme overmacht van de verstandige burgers van onze gemeente heeft nu een streep gehaald door de plannen.

    Windturbines in Ooststellingwerf gaan NIET meer door!

    Gr. Wiebe

  18. ” hajo schreef op 21 mei 2005:
    Wat ik mis in al die verhaaltjes in jullie forum is dat het probleem van een tekort aan energie zo niet opgelost wordt. Men houdt zich alleen bezig met het afkraken van alle aangedragen oplossingen. Ondertussen gaan we zoetjes aan naar een tijd dat onze energievoorziening een groot probleem gaat worden”

    Beste Hajo, de aangedragen “oplossingen” (lees:windmolens) zijn geen oplossingen voor ons toekomstige energie probleem. Het gaat niet om het afkraken van deze “oplossingen”. Het gaat er om dat de commercie (lees: energiebedrijven) en de politiek ons windmolens door de strot duwen als ENIGE oplossing (als je iets vaak herhaald wordt het vanzelf een waarheid). Terwijl het alleen een financiele zaak is voor deze lui voor de economie (kijk maar eens een reclameblok, de groenen vliegen je om de oren)

    Als ik je zou lees ben je al behoorlijk besmet met deze, door energiebedrijven en politieke lobby die, inderdaad, heel goed inspelen op de zogenaamde klimaat opwarming. Terwijl dit laatste nog niet eens door de gehele wetenschappelijke kring wordt geaccepteert.

  19. Beste Martijn of iemand anders
    Je schreef dat je windmolenenergie niet kunt opslaan.
    Maar ik herinner me dat ir Lievense al decennia geleden windmolenenergie wilde opslaan in waterbekkens die in de dal-uren van grote centrales meer rendabele energie zouden moeten leveren dan nu het geval is.
    Is zoiets – op kleinere schaal – al eens geprobeerd met opslag in samengeperste lucht?
    Zo ja, wanneer wordt zo’n “stand alone” toepassing rendabel?

    Willem27

  20. Beste Willem,

    Water omhoog pompen in een toren of bekken om op die manier energie op te slaan is leuk en kan best goed werken. Het is zelfs technisch heel haalbaar en zal best wel eens geprobeerd zijn. Maar het zit hem inderdaad (net als alle andere groene enrgie) in het rendement.(lucht comprimeren is ook mogelijk, maar hiervan lijkt me het rendement nog lager). Ofwel: Wat betaal ik per KWh. Denk niet dat je hierna wilt rekenen.

    Meestal is het ook zo dat alles op kleine schaal onrendabeler en duurder is dan op grote schaal. Helaas. En elk voordeel heeft in dit geval weer drie andere nadelen.

  21. Interessant…
    Iedereen lijkt te vergeten dat bij toenemende wind diezelfde derdemachts functie geldt. Is het glas half leeg of half vol?

    In het binnenland zouden windmolens zobiezo verboden moeten worden vanwege te weinig wind.

    Kosten en baten analyse?
    Ik ga de windmolens op de Maasvlakte als voorbeeld gebruiken: 1.5 MW geïnstalleerd vermogen, ashoogte 65 m, maar effectief 80m omdat ze op de Slufterdijk staan. Deze molens leveren per jaar tussen 4000 en 4500 MWh en kosten rond de 2 miljoen.

    Kosten:
    Stel dat zo’n molen 20 jaar mee gaat….
    Afschrijving per jaar E100000
    Rente (6%) over gemiddeld E10M is per jaar E60000
    Onderhoud per jaar 5% nieuwwaarde E100000

    Inkomsten:
    4000000 KWh electriciteit per jaar.

    Dan komt de prijs per KWh neer op 260000/4000000=6.5 cent
    Vader staat moet ook nog wat hebben, zeg 20% BTW, dan kom ik uit op 7.8 cent per KWh. Dat is veel minder dan op mijn energie rekening, daar kom ik bedragen van 15 cent per KWh tegen.
    Ben ik wat vergeten in dit plaatje? Stuur het in, want dit getal klinkt wel erg rooskleurig.

    Overigens wordt de efficientie beter bij grotere ashoogte. En uiteraard kan opschaling van de technologie een enorm verschil maken. Zo komen er nu windmolens van 4 MW de fabrieken uit en ligt 5 MW en meer op de tekentafel.

    Probleem blijft nog steeds de energie opslag. Je zou het kunnen omzetten in waterstof, maar dan krijg je rendement op rendement en blijft er weinig over. Wachten dus maar op goeie accu’s, die hoge laadstromen en veel lading aankunnen. Heeeel veel.

  22. Ik geloof niet zo in de heilzame werking van windmolens, maar wel in die van windenergie op zich. Het doel van al die subsidies is niet het bouwen van windmolens die 16% of 28% efficiënt zijn, maar het bouwen van windmolens met een ideale 100% efficiëntie. Onmogelijk? Waarschijnlijk wel, maar dat maakt niet uit: de bedoeling is immers alternatieve energiebronnen te vinden.

    Feitelijk worden fossiele brandstoffen sneller op- dan aangemaakt. Als op ze op den duur opgeraakt zijn, dan moeten er alternatieven voorhanden zijn. Windenergie, zonne-energie, energiewinning uit golfslag en energie uit waterstof zijn alternatieven.

    Punt is dus niet of windmolens nu een goed alternatief zijn, maar of ze een goed alternatief kunnen worden.

    Terzijde, er zijn algen die van zonne-energie en water, waterstof produceren. Als we dit proces of gewoon de omstandigheden waarin die algen leven zouden kunnen nabootsen, dan is dat een zeer geschikt manier om elektrische energie op te wekken. (Bron: Discovery Channel)

Comments are closed.